(ÖZEL HABER) - Uşak’ta düğün hazırlıklarının bir parçası olan gelin çeyizi, evin ihtiyaçları ve üretim alışkanlıklarıyla birlikte değişti. Geçmişte aile içinde hazırlanan el işi ürünlerin ağırlık taşıdığı çeyizlere zamanla hazır nevresimler, yemek takımları, küçük ev aletleri ve beyaz eşyalar eklendi. Çeyiz alışverişi, farklı ihtiyaçların paketler hâlinde karşılanabildiği bir hazırlığa dönüştü.
Geleneksel çeyiz hazırlığı, evlilik tarihinden yıllar önce başlayabiliyordu. Anneler, anneanneler ve ailedeki diğer kadınlar; dantel, oya, örgü ve işleme yaparak hazırlığa katılıyordu. Havlular, yastık kılıfları, yatak örtüleri ve yazmalar farklı tekniklerle hazırlanıyordu. Bu süreçte kullanılan örnekler ve el işi bilgisi de aile içinde aktarılıyordu.
Banaz’ın Ahat köyüne ait bir çeyiz sandığından çıkan el işi ürünler ve ev eşyaları, Uşak’taki eski çeyiz hazırlıklarının örnekleri arasında bulunuyor. Daha önce kamuoyuyla paylaşılan sandık, geçmişte ev kullanımı için hazırlanan ve sonraki kuşaklara bırakılan eşyaları bir araya getiriyor. Bu örnekteki parçaların bir bölümünün günümüzde günlük kullanımda yer almadığı belirtiliyor.
Uşak’ın dokuma geleneğinin önemli merkezlerinden Eşme’de ise ev ihtiyaçları için kilim, yastık kılıfı, minder kılıfı, sofra bezi, heybe ve çanta hazırlanıyordu. Geçmişte kullanılan iplikler evlerde eğrilip bükülüyor, kök boyalarla renklendiriliyordu. Kadınlar, “ıstar” adı verilen dik tezgahlarda yöreye özgü desenlerle dokuma yapıyordu.
Çeyiz hazırlığında eşyaların tamamlanmasının ardından sergileme aşamasına geçiliyordu. “Çeyiz serme” adı verilen uygulamada örtüler, işlemeler ve diğer parçalar yakınların görebileceği şekilde yerleştiriliyordu. Eşyaların yıkanması, ütülenmesi ve serilmesinde aile üyeleriyle komşular birlikte çalışıyordu.
Anadolu’nun farklı yörelerinde görülen “çeyiz yazma” uygulamasında ise gelinin getirdiği eşyalar listeleniyordu. Bazı uygulamalarda eşyalara değer biçiliyor ve hazırlanan kayıt şahitler huzurunda düzenleniyordu. Bu kayıtlar, gelinin getirdiği malların belirlenmesi amacı taşıyordu. Uygulamanın ayrıntıları yörelere ve ailelere göre değişiyordu.
Çeyizin kız evinden çıkarılması sırasında sandığın üzerine oturulması da düğün gelenekleri arasında yer alıyor. Gelinin bir yakını, damat tarafından bahşiş verilinceye kadar sandığın üzerinden kalkmıyor. “Sandık parası” olarak bilinen bu uygulama, çeyizin taşınması sırasında gerçekleştiriliyor.
Günümüzde çeyiz hazırlığında hazır tekstil ürünleri ve ev aletleri de yer alıyor. Nevresim ve havlu takımlarının yanında kahve makineleri, mutfak robotları, yemek ve çatal-bıçak takımları satın alınıyor. Beyaz eşya ve küçük ev aletlerinin birlikte sunulduğu paketler, alışveriş seçenekleri arasında bulunuyor. El işi parçaların çeyizdeki yeri ise ailelerin tercihlerine göre değişiyor.
Çeyiz için kullanılan taşıma ve saklama ürünleri de çeşitleniyor. Ahşap sandıkların yanında kumaş kaplı kutular, valizler ve farklı boyutlardaki sandık setleri kullanılıyor. Bu ürünlere ev tekstilinin yanı sıra kişisel bakım malzemeleri ve giysiler de yerleştiriliyor. Uşak’ın eski düğün kıyafetleri ve hazırlıkları, kültürel etkinliklerde de sergileniyor. Eşme’nin Kazaklar köyündeki 2. Güz Şenliği’nde “Ciyalı Gelin” kıyafetiyle düğün canlandırması yapılıyor. Gelin yareni, bindallısı ile canlandırmaya katılıyor.
