Kış aylarında yürüyüşlerin azalması, evde geçirilen sürenin uzaması ve tatlı ile hamur işlerinin daha sık tüketilmesi kilo kontrolünü zorlaştırabiliyor. Bu değişiklikler, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyen karaciğer yağlanması açısından da risk oluşturabiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, soğuk havanın tek başına karaciğer yağlanmasına neden olmadığını, ancak bu dönemde değişen beslenme ve hareket alışkanlıklarına dikkat edilmesi gerektiğini belirtti.
“Gencim, zayıfım” düşüncesi yanıltabiliyor
Karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkan hastalık, yalnızca ileri yaştaki veya fazla kilolu kişileri etkilemiyor. Çocuklarda, gençlerde ve normal kilolu bireylerde de görülebiliyor. Koç’un verdiği bilgilere göre karın çevresindeki yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında bulunuyor. Genetik yatkınlık ve diğer metabolik etkenler de değerlendirmede dikkate alınıyor. Bu nedenle tartıda normal bir değer görmek, karaciğer yağlanması riskinin bulunmadığı anlamına gelmiyor.
Belirti vermeden ilerleyebiliyor
Karaciğer yağlanması sıklıkla başka bir nedenle yapılan ultrason veya kan tetkikleri sırasında fark ediliyor. Bazı kişilerde yorgunluk ya da karnın sağ üst bölümünde dolgunluk hissi görülebiliyor. Ancak bu şikayetler yalnızca karaciğer yağlanmasına özgü değil. Şikayet bulunmaması da karaciğerde hasar olmadığı anlamına gelmiyor. Özellikle diyabeti, obezitesi veya başka metabolik risk faktörleri bulunan kişilerin değerlendirme için belirtilerin ortaya çıkmasını beklememesi gerekiyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde bazı hastalarda fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis ise siroz gibi ciddi tablolara ilerleyebiliyor. Bununla birlikte her karaciğer yağlanması siroza dönüşmüyor; ilerleme riski kişiye ve eşlik eden hastalıklara göre değişiyor.
Salep ve bozada porsiyona dikkat
Kışın sık tercih edilen salep ve boza, hazırlanma şekli, eklenen şeker miktarı ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak günlük kalori alımını artırabiliyor. Koç, özellikle ilave şeker içeren büyük porsiyonların, tatlı ve yüksek kalorili atıştırmalıklarla birlikte sık tüketilmesinin kilo artışını kolaylaştırabileceğine dikkat çekti. Bu içeceklerde porsiyon kontrolü yapılması, ilave şekerin sınırlandırılması ve günlük öğünlerde sebze, baklagil ve yeterli proteine yer verilmesi önem taşıyor.
Karaciğer sağlığı için 7 öneri
Koç’un karaciğer sağlığını korumaya yönelik önerilerinin başında, fazla kilosu bulunan kişilerin kontrollü şekilde kilo vermesi geliyor. Yaklaşık yüzde 5’lik kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabilirken uygun hastalarda daha yüksek oranlı kayıplar iltihaplanma ve fibrozis açısından ek yarar sağlayabiliyor.
İkinci öneri, dengeli beslenmek ve şekerli içecekleri sınırlandırmak. Üçüncü öneri ise sağlık durumuna uygun şekilde haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapmak. Açık havada yürüyüş yapılamayan günlerde kapalı alanlarda hareket etmek de seçenekler arasında bulunuyor. Dördüncü olarak uzun süre kesintisiz oturmaktan kaçınılması ve gün içinde düzenli hareket araları verilmesi öneriliyor. Beşinci öneri, diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar için hekim tarafından belirlenen takip ve tedavinin sürdürülmesi.
Altıncı öneri, zayıflama ilaçları ve bitkisel takviyelerin doktor önerisi olmadan kullanılmaması. Bazı ürünlerin karaciğer hasarına neden olabileceği belirtiliyor. Yedinci öneri ise risk faktörleri bulunan kişilerin kontrollerini ertelememesi ve takip planını hekimiyle oluşturması.
Kan değerlerinin normal olması tek başına yeterli değil
Tanı ve takipte kan testleri ile ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden de yararlanılabiliyor. Bu inceleme, karaciğerdeki yağlanma ve doku sertliği hakkında bilgi sağlayarak fibrozis riskinin değerlendirilmesine yardımcı oluyor. Koç, karaciğer enzimlerinin normal olmasının fibrozisi kesin olarak dışlamadığını belirtti. Tetkik sonuçlarının kişinin klinik bulguları ve diğer incelemeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. (Kaynak: memorial.com.tr)
