Demir, vücudun oksijen taşıma kapasitesinden enerji üretimine kadar birçok önemli işlevde görev alıyor. Ancak besinlerle alınan demirin tamamı bağırsaklardan emilemiyor. Tüketilen yiyeceklerin içeriği ve aynı öğünde tercih edilen diğer besinler, demir emilimini doğrudan etkileyebiliyor. Özellikle kırmızı et, tavuk ve balıkta bulunan hem demir, bitkisel kaynaklı demire göre vücut tarafından daha kolay emiliyor. Mercimek, nohut, kuru fasulye ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunan demirin emilimi ise öğündeki diğer besinlere bağlı olarak değişebiliyor.
Demir Emilimini Artıran Besinler Hangileri?
Demir emilimini destekleyen en önemli besin bileşenlerinden biri C vitamini. Portakal, mandalina, limon, yeşil biber, maydanoz, brokoli ve domates gibi C vitamini içeren besinlerin özellikle bitkisel demir kaynaklarıyla birlikte tüketilmesi öneriliyor. Örneğin mercimek yemeğinin yanında limonlu salata tüketmek, nohut veya kuru fasulyeyi taze biberle birlikte yemek, bitkisel kaynaklı demirin bağırsaklardan emilimini artırabiliyor.
Kırmızı et, tavuk ve balığın baklagillerle aynı öğünde tüketilmesi de bitkisel demirin vücut tarafından kullanılmasına katkı sağlayabiliyor.
Yemekten Hemen Sonra Çay İçenler Dikkat!
Türkiye'de yaygın olan yemekle birlikte veya hemen sonrasında çay içme alışkanlığı, demir emilimini olumsuz etkileyebiliyor. Çay ve kahvede bulunan polifenoller, özellikle bitkisel kaynaklı demirin bağırsaklardan emilimini azaltabiliyor. Bu nedenle demir açısından zengin öğünlerin hemen ardından çay veya kahve içmek yerine yaklaşık 1-2 saat beklemek öneriliyor.
Süt, yoğurt ve peynir gibi kalsiyum içeren besinler de aynı öğünde alınan demirin emilimini geçici olarak azaltabiliyor. Ancak bu durum süt ürünlerinin beslenmeden çıkarılması gerektiği anlamına gelmiyor. Özellikle demir eksikliği bulunan kişilerde öğünlerin uygun şekilde planlanması önem taşıyor.
Ispanak ve Pekmez Tek Başına Yeterli mi?
Demir eksikliği konusunda en yaygın inanışlardan biri, ıspanak veya pekmez tüketmenin eksikliği gidermek için yeterli olduğu düşüncesi. Ispanak demir içermekle birlikte bünyesindeki bazı bileşenler nedeniyle bu mineralin emilimi sınırlı kalabiliyor. Pekmez de demir alımına katkı sağlayabilse de içerdiği demir miktarı ürünün türüne göre değişiyor.
Bu nedenle demir eksikliğinin yalnızca belirli bir besinin fazla tüketilmesiyle giderilmesi her zaman mümkün olmuyor. Demir eksikliği anemisi gelişmiş kişilerde hekim tarafından uygun tedavinin belirlenmesi gerekiyor.
Demir Eksikliğinde Hangi Belirtiler Görülür?
Demir eksikliği ilerlediğinde günlük yaşamı etkileyen çeşitli şikâyetler ortaya çıkabiliyor. Sürekli halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi, ciltte solukluk, saç dökülmesi, çarpıntı ve efor sırasında nefes darlığı görülebiliyor. Bu belirtiler farklı sağlık sorunlarından da kaynaklanabildiği için tanının yalnızca şikâyetlere dayanarak konulmaması gerekiyor. Hekim değerlendirmesinde tam kan sayımı ve ferritin başta olmak üzere gerekli kan tetkikleri kullanılabiliyor. Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlarda, hamilelerde, büyüme çağındaki çocuklarda ve yetersiz demir alımı bulunan kişilerde demir durumunun değerlendirilmesi önem taşıyor.
Doktor Önerisi Olmadan Demir Hapı Kullanılmalı mı?
Demir takviyelerinin gelişigüzel kullanılması sağlık açısından risk oluşturabiliyor. Gereğinden fazla demir alınması sindirim sistemi şikâyetlerine, yüksek miktarlarda ise ciddi zehirlenmeye yol açabiliyor. Demir ilaçlarının kullanım zamanı ve dozu kişinin sağlık durumuna göre belirleniyor. Bazı ilaçlar aç karnına daha iyi emilse de mide şikâyetleri nedeniyle yemekle birlikte alınmaları gerekebiliyor. Süt ürünleri, çay, kahve ve bazı ilaçlarla birlikte kullanımları da emilimi etkileyebiliyor. (Kaynak: Medicana.com.tr)
