Yeni eğitim öğretim yılı öncesinde kırtasiye, kıyafet ve okul çantası hazırlıkları sürerken çocukların sağlık kontrollerinin de ihmal edilmemesi gerekiyor. Çocukların herhangi bir şikâyetinin bulunmaması, sağlık açısından değerlendirmeye ihtiyaç duymadıkları anlamına gelmiyor. Acıbadem Fulya Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. İmre Gökyar, okul öncesi yılların fiziksel gelişimin yanı sıra zihinsel, sosyal ve akademik gelişim açısından da önemli bir dönem olduğunu belirtti. Bazı sağlık sorunlarının uzun süre belirgin bir yakınmaya neden olmayabileceğini söyleyen Gökyar, görme ve işitme problemleri, demir eksikliği, büyüme sorunları, beslenme yetersizlikleri ile ağız ve diş hastalıklarının aileler tarafından fark edilemeyebileceğini ifade etti.
1. Boy ve kilo gelişimi izlenmeli
Okul öncesi muayenede çocuğun boyu, kilosu, vücut kitle indeksi ve büyüme eğrilerinin değerlendirilmesi gerekiyor. Yalnızca çocuğun yaşıtlarıyla karşılaştırılması yeterli olmuyor; büyümenin zaman içerisindeki seyri de önem taşıyor. Boy veya kilo artışının beklenenden yavaş ilerlemesi, beslenme sorunları ya da bazı hastalıklarla ilişkili olabiliyor. Aşırı kilo ise ilerleyen yıllarda metabolik sorunlara zemin hazırlayabiliyor.
2. Görme muayenesi ihmal edilmemeli
Çocuklar görme sorunlarını her zaman ifade edemeyebiliyor. Bulanık görme veya bir gözün diğerinden daha az görmesi çocuk tarafından normal kabul edilebiliyor. Erken dönemde belirlenmeyen görme kusurları ve göz tembelliği; çocuğun tahtayı takip etmesini, okumasını, yazmasını ve derse odaklanmasını zorlaştırabiliyor.
3. İşitme değerlendirmesi yapılmalı
Çocuğun seslere tepki vermesi, işitmesinde herhangi bir sorun bulunmadığını tek başına göstermiyor. Hafif veya tek taraflı işitme kayıpları günlük yaşamda gözden kaçabiliyor. İşitme sorunu yaşayan çocuklar öğretmenin söylediklerini anlamakta, yönergeleri takip etmekte ve arkadaşlarıyla iletişim kurmakta zorlanabiliyor. Bu durum dil gelişimi ve okul performansını da etkileyebiliyor.
4. Demir eksikliği riski değerlendirilmeli
Özellikle seçici beslenen veya yeterli miktarda demir içeren gıda tüketmeyen çocukların demir eksikliği açısından değerlendirilmesi gerekiyor. Demir eksikliği; enerji düzeyi, dikkat, öğrenme ve bilişsel performans üzerinde etkili olabiliyor. Dr. Gökyar, herhangi bir gereklilik bulunmadan her çocuğa aynı kan tetkiklerinin yapılması yerine testlerin beslenme öyküsü, büyüme durumu ve muayene bulgularına göre çocuk doktoru tarafından belirlenmesi gerektiğini söyledi.
5. Vitamin ve mineral takviyesi gelişigüzel kullanılmamalı
D vitamini, demir, B12 ve folat gibi vitamin ve minerallere ilişkin değerlendirmelerin çocuğun bireysel durumuna göre yapılması gerekiyor. Beslenme biçimi, güneşten yararlanma durumu, büyüme özellikleri ve muayene bulguları hangi testlerin gerekli olduğunun belirlenmesinde dikkate alınıyor. Doktor önerisi olmadan vitamin veya mineral takviyesine başlanmaması gerektiğini vurgulayan Gökyar, eksiklik saptanması halinde tedavinin çocuk için belirlenen programa göre yürütülmesi gerektiğini ifade etti.
6. Ağız ve diş kontrolü yapılmalı
Süt dişlerinin geçici olması, diş sağlığının ertelenebileceği anlamına gelmiyor. Tedavi edilmeyen çürükler çocuklarda ağrıya, uyku düzensizliğine ve beslenme sorunlarına yol açabiliyor. Okul öncesinde yapılacak diş hekimi kontrolüyle çürükler ve diğer ağız sağlığı sorunları erken dönemde belirlenebiliyor.
7. Çocuğun ne yediğine bakılmalı
Sağlık değerlendirmesinde yalnızca çocuğun kilosu değil, beslenme alışkanlıkları da ele alınmalı. Aşırı süt ve şeker tüketimi, sürekli paketli gıdalarla beslenme, sebze ve meyvenin yetersiz tüketilmesi veya tek tip beslenme zaman içerisinde sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Okul öncesi dönemde kazanılan beslenme alışkanlıkları, çocuğun sonraki yıllardaki tercihlerini de etkiliyor.
8. Uyku ve ekran süresi gözden geçirilmeli
Çocuğun uyku süresi ve kalitesi, ekran karşısında geçirdiği zaman, fiziksel hareketliliği ve günlük davranışları birlikte değerlendirilmeli. Yetersiz uyku ile kontrolsüz ekran kullanımı; dikkat, öğrenme, davranış ve sosyal iletişimi olumsuz etkileyebiliyor. Ailelerin hareketlilik veya dikkat dağınıklığı olarak değerlendirdiği bazı durumlarda uyku düzeniyle birlikte görme ve işitme gibi temel sağlık alanlarının da kontrol edilmesi gerekebiliyor.
9. Eksik aşılar kontrol edilmeli
Okul öncesi muayenede çocuğun aşı kayıtlarının yaşına uygun olup olmadığı da incelenmeli. Eksik veya gecikmiş aşı bulunması halinde izlenecek programın sağlık kuruluşunda belirlenmesi gerekiyor. Ailelerin muayeneye giderken çocuğun aşı ve sağlık kayıtlarını yanlarında bulundurmaları değerlendirme sürecini kolaylaştırıyor.
10. Baştan ayağa fizik muayene yapılmalı
Genel değerlendirme kapsamında kalp ve akciğerler, karın bölgesi, omurga, kas ve iskelet sistemi, cilt, lenf bezleri ve nörolojik gelişim kontrol ediliyor. Dr. İmre Gökyar, okul öncesi muayenenin yalnızca çocuğun hasta olup olmadığını belirlemeye yönelik olmadığını vurguladı. Muayenenin çocuğun eğitim hayatına fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan daha sağlıklı başlamasına yardımcı olan kapsamlı bir değerlendirme olduğunu belirten Gökyar, gerekli tetkik ve yönlendirmelerin her çocuğun kişisel sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenmesi gerektiğini söyledi. Sağlık bilgilerinin çocuğu muayene eden doktorun önerilerinin yerine geçmemesi gerektiği, Amerikan Pediatri Akademisi tarafından desteklenen HealthyChildren içeriklerinde de vurgulanıyor. (Kaynak: Acıbadem)
