Uşaklı araştırmacı ve belgeselci Alp Arslan Dur, Uşak Merkez’de yer alan Dağdemirler Kalesi ve çevresine ilişkin yaptığı değerlendirmelerde, bölgenin yalnızca bir kale değil, bütüncül bir yaşam sistemi sunduğunu vurguladı. Dur’un anlatımına göre, Dağdemirler Kalesi; Altıntaş Höyüğü, Bağbaşı yerleşimi, İnönü kaya mağaraları ve Sulucain nekropol alanıyla birlikte ele alındığında, farklı dönemlerin izlerini taşıyan geniş bir tarihsel havza oluşturuyor.
Kökeni Neolitik Döneme Uzanan Yerleşim
Araştırmacı Dur, bölgedeki ilk yerleşim izlerinin Altıntaş ve İnönü hattında görüldüğünü belirterek, bu alanlarda yaşamın M.Ö. 6000’lere, yani Neolitik döneme kadar uzanmış olabileceğini ifade etti. İlk toplulukların su kaynaklarına yakın ve doğal olarak korunaklı alanları tercih ettiğini dile getirdi. Zamanla güvenlik ihtiyacının ortaya çıktığını belirten Dur, bu süreçte Dağdemirler Kalesi’nin inşa edildiğini aktardı. Sur duvarları ve kaya içine oyulmuş yer altı geçitlerinin, buranın planlı bir savunma merkezi olduğunu ortaya koyduğunu söyledi.
Yaşam Alanları ve Üretim Hattı
Kalenin eteklerinde yer alan İnönü mağaraları ve Bağbaşı hattının, dönemin yaşam ve üretim alanlarını oluşturduğunu ifade eden Dur, Bağbaşı’nın tarım alanlarına yakınlığı ve stratejik konumuyla bu sistemin sürekliliğinde önemli rol oynadığını vurguladı.
Roma ve Bizans Döneminde İnanç Merkezi
Dur’un aktardığı bilgilere göre, Roma döneminde yerleşim genişledi ve Bağbaşı Köyü Sulucain bölgesinde nekropol alanı oluştu. Kaya mezarları ve toprak gömüler, dönemin gömü geleneklerini yansıtırken, Geç Roma ve Erken Bizans dönemlerinde bölgenin hipoje mezarlar ve ibadet alanlarıyla bir inanç merkezine dönüştüğü ifade edildi. Frig, Roma ve Bizans dönemlerinde gelişen bu havzanın, Türk hakimiyeti sonrasında sınır bölgesi niteliği nedeniyle zayıfladığı ve yerleşim sürekliliğinin azaldığı belirtildi.
Yaşam, Savunma ve İnanç Aynı Coğrafyada
Alp Arslan Dur, bugün Dağdemirler havzasının; yaşam, savunma ve inanç sistemlerinin aynı coğrafyada birleştiği nadir örneklerden biri olduğunu belirterek, bölgenin arkeolojik ve kültürel açıdan büyük bir potansiyel taşıdığına dikkat çekti.
