(ÖZEL HABER) - Uşak’ın kadim geçmişi, pagan dönemin güçlü inanç figürlerinden Ay Tanrısı Men üzerinden yeniden okunuyor. Uşak Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı, Uşak ve çevresinin binlerce yıl öncesine uzanan inanç dünyasında ay kültünün merkezi bir yere sahip olduğunu belirterek, bu kültün en dikkat çekici temsilcisinin Ay Tanrısı Men olduğunu ifade etti.
Ömer Aşcı, insanlık tarihinin ilk dönemlerinden itibaren doğa üzerindeki etkileri nedeniyle ayın kutsal kabul edildiğini, pek çok uygarlığın bu gök cismine dinsel anlamlar yüklediğini dile getirdi. Aşcı’ya göre Anadolu’da bu inancın en güçlü karşılık bulduğu coğrafyalardan biri Lydia bölgesi olurken, Uşak ve çevresi de bu kültün izlerini taşıyan önemli merkezler arasında yer alıyor. Tarihin babası olarak kabul edilen M.Ö. VI. yüzyıl tarihçisi Herodotos’un aktardıklarına dikkat çeken Aşcı, Lydialıların soylarını Ay Tanrısı Men’e dayandırdıklarının bilinmesinin, bu tanrının bölgedeki konumunu açık biçimde ortaya koyduğunu söyledi.
Ay Tanrısı Men’in kökenine ilişkin farklı görüşler bulunduğunu aktaran Aşcı, bir yaklaşımın Men’i Pers inanç dünyasıyla ilişkilendirdiğini, adının Perslerin ay perisi Mao’dan türediğinin kabul edildiğini belirtti. Buna karşın Anadolu’daki arkeolojik ve yazılı belgelerin, Men tapınımının özellikle Lydia’da yoğunlaştığını gösterdiğini vurguladı. Bu noktada Kula Vadisi’nin yalnızca doğal yapısıyla değil, aynı zamanda güçlü bir kült merkezi izlenimi veren kalıntılarıyla da öne çıktığını ifade etti.
Ömer Aşcı, arkeolojik betimlemelerde Ay Tanrısı Men’in Frig kıyafetiyle tasvir edildiğini, başlık, yüksek kemerli gömlek, manto ve tozluklar içinde gösterildiğini anlattı. Omuzları üzerinde yer alan hilalin tanrının ayla olan bağını simgelediğini belirten Aşcı, Men’in genellikle sakalsız, uzun saçlı ve genç bir erkek figürü olarak tasvir edilmesinin, onun yaşam, bereket ve yenilenmeyle ilişkilendirilen yönünü yansıttığını kaydetti.
Men’in Lidya’da şifa dağıtan bir tanrı olarak kabul edildiğini, Lidya ve Frigya’da ise su ve ekin tanrısı kimliğiyle öne çıktığını söyleyen Aşcı, ay döngüleriyle nehir taşkınları arasındaki ilişkinin Men’i sularla ve bereketle özdeşleştirdiğini dile getirdi. Bu yönüyle Men’in yalnızca göksel bir varlık değil, günlük yaşamın ve tarımsal düzenin merkezinde yer alan bir tanrı olduğunu vurguladı.
Ay Tanrısı Men’in etkisinin pagan dönemle sınırlı kalmadığını da belirten Aşcı, Hellen ve Roma toplumlarında bu kültün güçlü biçimde varlığını sürdürdüğünü söyledi. Özellikle itiraf yazıtlarında Men adının sıkça geçmesinin, bireysel arınma ve vicdan kavramlarıyla ilişkilendirilen bir inanç pratiğine işaret ettiğini ifade eden Aşcı, bu geleneğin daha sonraki dönemlerde Hıristiyanlıkta “günah çıkarma” anlayışına dönüşerek farklı bir inanç sisteminde yaşamaya devam ettiğini aktardı.
Roma İmparatorluğu döneminde Uşak bölgesinin bu inancın somut izlerini taşıyan önemli merkezlerden biri haline geldiğini belirten Ömer Aşcı, bugün Elmacık Köyü sınırları içinde yer alan ve antik kaynaklarda Kaualenon olarak anılan kentte bulunan bir adak stelinde Ay Tanrısı Men figürlerinin yer aldığını söyledi. Roma döneminde kentin Kaualenon Katoikia adıyla anılmasının, buranın Makedon ahali tarafından askeri garnizon olarak kurulan bir koloni kenti olduğunu gösterdiğini ifade eden Aşcı, bunun Men tapınımının farklı topluluklar arasında da kabul gördüğünü ortaya koyduğunu dile getirdi.
Ömer Aşcı’ya göre, Elmacık Köyü’nden Lydia vadilerine uzanan bu kadim inanç mirası, Uşak’ın kültürel belleğinde hâlâ canlılığını koruyor. Ay Tanrısı Men, sessizce süzülen ay ışığı gibi, Uşak topraklarının derinliklerinde saklı kalan ama her yeni araştırmayla biraz daha görünür hale gelen tarihsel bir tanıklık olarak varlığını sürdürüyor.
