(ÖZEL HABER) - Uşak’ın dokuma geçmişinin izleri, halı koleksiyonlarının yanında Avrupa ressamlarının eserlerinde de bulunuyor. Gabriël Metsu’nun 1661 tarihli “The Visit to the Nursery” tablosunda masaya örtülen madalyonlu halı ile Francis Wheatley’nin yaklaşık 1785’te yaptığı “The Saithwaite Family” eserindeki büyük taban halısı, Metropolitan Sanat Müzesi tarafından Uşak halısı olarak tanımlanıyor. İki eser, kentin dokumalarının farklı dönemlerde Avrupa evlerinde nasıl kullanıldığını gösteriyor.

Avrupa’ya ihracat, resimlere uzanan yolun parçasıydı

Cleveland Sanat Müzesi’nin koleksiyon açıklamasına göre, “Lotto” olarak bilinen halılar Batı Anadolu’daki Uşak üretim merkezinde ağırlıklı olarak ihracat için dokunuyordu. Avrupalı sahipleri, zenginlik ve itibar göstergesi olarak değerlendirdikleri bu halıları korumak amacıyla masaların üzerine seriyordu.

Bu kullanım biçimi ressamların tuvallerine de yansıdı. Halı, kimi sahnelerde insanların önündeki masayı kaplayan, desenleri özellikle görülebilen bir eşya olarak resmedildi. “Lotto” adı da bu tür halıları eserlerinde betimleyen Venedikli ressam Lorenzo Lotto’dan geliyor. Ressamın adı, üretim yerini değil, sonradan kullanılan bir halı grubu tanımını ifade ediyor.

Haber Içi-3Metsu’nun ziyaret sahnesinde masayı kaplıyor

Hollandalı ressam Gabriël Metsu’nun “The Visit to the Nursery” adlı eseri, yeni doğan bir bebeğin ailesine yapılan ziyareti konu alıyor. Türkçeye “Bebek Odasına Ziyaret” olarak çevrilebilecek tablo, 1661 tarihini taşıyor ve New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi koleksiyonunda bulunuyor.

Gösterişli bir odada geçen sahnede, ziyaretçiler ile aile üyelerinin yanında masa üzerindeki desenli halı da dikkat çekiyor. Müzenin halılara ilişkin incelemesi, bu dokumayı büyük bir madalyonlu Uşak halısı olarak tanımlıyor. Böylece Uşak bağlantısı, yalnızca desene bakılarak yapılan bir benzetmeye değil, müzenin yayımladığı değerlendirmeye dayanıyor.

İngiliz aile portresinde yerde görülüyor

Francis Wheatley’nin “The Saithwaite Family” tablosunda ise halı masanın üzerinde değil, zeminde yer alıyor. Yaklaşık 1785 tarihli eserde bir çift ve küçük kızları resmediliyor. Müzenin eser açıklaması, mobilya döşemeleriyle Türk halısının dokusunun ayrıntılı biçimde işlendiğini belirtiyor.

Metropolitan’ın ilgili incelemesinde zemindeki büyük halı, 18. yüzyıla ait bir Uşak halısı olarak açıklanıyor. Metsu’nun tablosuyla birlikte değerlendirildiğinde iki eser, Uşak dokumalarının masa üstünden geniş iç mekanların zeminine uzanan kullanımına örnek oluşturuyor.

“Lotto” deseninin dokunmuş örneği de kayıtlı

Tablolardaki halılarla karşılaştırma yapılabilecek dokumalar da müze koleksiyonlarında korunuyor. Cleveland Sanat Müzesi, “Classical Turkish Carpet with the Lotto Pattern” adlı halıyı 1600–1650 dönemine tarihlendiriyor, üretim yerini Osmanlı dönemi Uşak olarak kaydediyor.

Muhabir: YAVUZ KUŞDEMİR