Sinan Bengier İle İzleyen Bilir isimli programda, Bengier, Uşak Şeker Fabrikası’nın kuruluşuna öncülük eden Molla Ömeroğlu Nuri’nin hikâyesini 1920’lerin başında Ankara Tren Garı’nda açılan bir sahneyle anlattı. Beyaz dumanlar çıkararak duran kara trenden, sırtında heybesiyle beyaz sakallı, 70 yaşlarında bir adam indi. Bengier’in tasviriyle istasyonda birini arar gibi etrafına bakınan bu adam, Gazi Mustafa Kemal Paşa’yı görmek isteyen Uşaklı Molla Ömeroğlu Nuri’ydi.
Ankara’da Gazi Paşa’yı aradı
Bengier’in canlandırdığı sahnede Nuri, istasyonda karşılaştığı ilk üniformalıya Gazi Paşa’yı görmek istediğini söyledi. Demiryolu görevlisi, Paşa’nın daha önce uğradığı binayı gösterdi. Cumhurbaşkanı olduktan sonra oraya gelip gelmeyeceğini bilmediğini belirtti. Bengier, bu sırada anlatısına kısa bir ara vererek Nuri’nin karşısına bir koruma ordusu çıkarılmadığını, Gazi’nin geldiğinde vatandaşlarla konuştuğunu vurguladı.
Nuri, demiryolcunun gösterdiği binaya giderek Özel Kalem Müdürü Hayati Bey’in yanına girdi. Bengier, Hayati Bey’in ağzına bir kuru üzüm atıp çayından bir yudum aldığı sahne üzerinden dönemin şeker sıkıntısını anlattı. Aktarımına göre o yıllarda toz şeker Rusya’dan, kesme şeker ise Hollanda ve Avusturya’dan getiriliyordu. Savaş nedeniyle şekerin okkası 4 liraya kadar çıkmış, ürünü bulmak da güçleşmişti. Hayati Bey geliş nedenini sorunca Nuri, onun çayını tatlandırmak için eline aldığı kuru üzümü gösterdi. Bengier, Nuri’nin yanıtını “İşte bunun için geldim” sözleriyle canlandırdı.
Pazardaki sabun iddiasından pancar tarlasındaki pulluğa
Bengier, Ankara’daki görüşmeye geçmeden önce Nuri Şeker’in gençlik yıllarına döndü. Okulda birincilikleriyle öğretmenlerinin dikkatini çeken Nuri’nin fiziksel gücünü de torunundan aktardığı bir pazar hikayesiyle anlattı. Nuri’nin 15-16 yaşlarında pazara gittiği yıllarda çamaşırlar kazanlarda kaynatılıyor, taş üzerinde tokaçla dövülerek yıkanıyordu. Bengier, kendisinin de yetiştiği bu yöntemde çamaşırların düğmelerinin kırıldığını hatırlattı. Pazarda ise sert sabun makbuldü. Bir satıcı, sabunlarını birbirine vurarak ne kadar kuru olduklarını gösterirken Nuri, sabunu avucunda ezebileceğini söyledi. Satıcı da başarırsa iki torba sabunu bedelsiz vereceğini belirtti. Bengier’in aktardığına göre Nuri, satıcının seçtiği en sert sabunu avucunda sıktı. Sabun, pazardakilerin gözü önünde parmaklarının arasından çıktı.
Nuri’nin pancar tarlasındaki çalışmaları da anlatıda yer aldı. Ailesi pancar yetiştirirken tarlalar karasabanla sürülüyordu. Nuri, toprağı daha derin sürmek için bir demirci ustasıyla birlikte iki pulluk tasarladı. Bengier’in aktarımına göre ustanın “Nuri 1” ve “Nuri 2” adını verdiği pulluklar, karasabana göre daha iyi sonuç verince pancar kooperatifinin demirbaşına kaydedildi ve N1 ile N2 adlarıyla çiftçilere satıldı.
Avrupa’dan gelen tohumla köpüklü helva yaptı
Bengier’in anlatımında Gazi Mustafa Kemal Paşa, öğleden sonra vatandaşlarla görüşmek üzere binaya geldi. Nuri’yi ayakta karşılayıp oturttu. Kalfa köyünden geldiğini söyleyen Nuri, babasından kalan haşhaş yağı ve helva imalathanesinde yaptığı denemeleri anlattı. Avrupa’dan bir mektup zarfı içinde pancar tohumu getirten Nuri, bu tohumları ekip pancar yetiştirdi. Pancarı kaynatarak pekmez ve şekerli su elde etti. Ardından bu suyu köpüklü helva yapımında kullandı. Bengier’in aktarımına göre bu denemeler, Nuri’yi pancardan şeker üretebileceğine inandırdı. Fabrika kurmak için 51 kişi bir araya geldi ve Uşak Terakki-i Ziraat Anonim Şirketini kurdu.
Köylüler sermayeye buğday, yumurta ve tavukla katıldı
Bengier, anlatımında şirketin 300 bin liralık sermayesinin nasıl toplandığına da yer verdi. Nuri’nin köylüleri ve esnafı ortaklığa çağırmak için kapı kapı dolaştığını belirten oyuncu, nakit veremeyenlerin buğday, yumurta ve tavukla katkıda bulunduğunu anlattı. Bu ürünler satıldı, elde edilen para kuruluş sermayesine eklendi.
Bengier, canlandırdığı görüşmede Nuri’nin Gazi Paşa’dan fabrika için destek istediğini aktardı. Nuri, tesis kurulduğunda köylülerin pancar yetiştirerek gelir sağlayabileceğini ya da fabrikada çalışabileceğini anlattı. Bengier’in tasvirinde Gazi Paşa, Nuri’yi kucakladı ve girişimde bulunanların azmini takdir etti. Bir yaver eşliğinde onu başbakana göndereceğini, başbakanın da ilgili bakanlarla görüşmesini sağlayacağını söyledi. Bir sorunla karşılaşırsa yeniden kendisine gelmesini isteyen Paşa, görüşmenin sonunda Nuri’yi yanaklarından öptü.
Bengier, anlatımını Nuri Şeker’i anarak bitirdi
Bengier, Soyadı Kanunu’nun ardından Şeker soyadını alan Molla Ömeroğlu Nuri’yi Türkiye’de şeker fabrikalarının ilk kurucuları arasında andı. Uşak’taki girişimin ardından başka şeker fabrikalarının da kurulduğunu belirten oyuncu, yıllar sonra fabrikaların satılmasını eleştirdi. Bengier, Nuri Şeker’in öncülük ettiği fabrikaların satışını görse buna üzüleceğini dile getirdi. Anlatımını, Nuri Şeker’i saygı, minnet ve rahmetle anarak tamamladı. (Video: Sinan Bengier ile İzleyen Bilir)

