(ÖZEL HABER) - Uşak'ta tekstil atıklarını yeniden hammaddeye dönüştüren işletmelerin Avrupa'dan yaptığı atık ithalatını ilgilendiren yeni düzenlemede takvim netleşti. Avrupa Birliği'nin 2024/1157 sayılı Atık Sevkiyatı Tüzüğü'nün 46. maddesi, birlik dışındaki geri kazanım tesislerinin bağımsız kuruluşlar tarafından denetlenmesini öngörüyor. Türkiye'nin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi olması, söz konusu denetim şartından muafiyet sağlamıyor. Yeni kurallar, AB ülkelerinden Türkiye'ye gönderilen ve mevzuat kapsamında bulunan atıkların işlendiği tesisleri de ilgilendiriyor.
Denetimde Hangi Şartlar Aranacak?
Tüzüğe göre AB'deki atık ihracatçısı, gönderdiği malzemenin varış ülkesinde çevreye uygun yöntemlerle işlendiğini belgelemek zorunda olacak. İhracatçıdan ve alıcı işletmeden bağımsız, gerekli yetkinliğe sahip üçüncü taraflarca gerçekleştirilecek incelemelerde tesisin çevre izinleri, depolama alanları, geri kazanım yöntemleri ve çalışanların sağlık ve güvenliğine ilişkin koşullar kontrol edilecek. Denetimlerin kapsamı, tüzüğün Ek 10/B bölümünde belirtilen kriterlere göre belirlenecek. Kontroller yalnızca evrak incelemesiyle sınırlı kalmayacak, tesisin fiziki koşulları da değerlendirilecek.
Denetim Raporları İki Yıl Geçerli Olacak
Yeni uygulamada atık gönderilecek tesisin son iki yıl içerisinde uygunluk denetiminden geçmiş olması gerekecek. Hazırlanan raporlar, mevzuattaki şartları karşılaması halinde aynı tesise atık gönderen başka ihracatçılar tarafından da kullanılabilecek. Ancak çevresel uygunsuzluğa ilişkin güvenilir bilgi ortaya çıkarsa süre dolmadan yeni bir inceleme yapılabilecek. Denetim sonucunda gerekli koşulları karşılamadığı belirlenen tesislere atık gönderilmesine izin verilmeyecek.
Uşak'ta Hangi İşletmeler Etkilenecek?
Düzenleme, Avrupa Birliği ülkelerinden atık temin ederek geri kazanım faaliyetlerinde kullanan Uşaklı işletmeler açısından önem taşıyor. Yalnızca Türkiye içinden hammadde sağlayan tesisler ise sırf geri dönüşüm faaliyeti yürüttükleri için bu hükmün kapsamına girmiyor. Yükümlülükler, malzemenin atık olarak sınıflandırılmasına, sevkiyatın kaynağına ve gerçekleştirilen işleme göre değişiyor. Uşak'ta AB kaynaklı atık ithal eden tesislerin sayısına ve yeni denetim şartlarına hazırlık durumlarına ilişkin doğrulanmış il bazlı veri henüz bulunmuyor.
Denetim Giderleri Nasıl Karşılanacak?
Tüzüğün 46. maddesi, denetimin yapılmasını sağlama sorumluluğunu AB'deki ihracatçıya veriyor. Atığı işleyen tesisler de bağımsız denetim yaptırarak hazırlanan raporu ticari ortaklarıyla paylaşabilecek. Denetim ücretinin hangi tarafça ödeneceği konusunda bütün işletmeler için belirlenmiş ortak bir tutar veya ödeme yöntemi bulunmuyor. Maliyet paylaşımı taraflar arasındaki ticari anlaşmalara bağlı olabilecek.
Avrupa Komisyonunun oluşturacağı kayıt sisteminde denetlenen tesislere, kontrol tarihlerine ve geri kazanım faaliyetlerine ilişkin bilgilerin yer alması öngörülüyor. 21 Mayıs 2027'de başlayacak uygulama öncesinde, Avrupa'dan atık ithal eden Uşaklı işletmelerin mevcut izinlerini ve tesis koşullarını yeni mevzuat çerçevesinde değerlendirmesi gerekecek. (Kaynak: Uşak Üniversitesi DTS Tasarım Merkezi (18 Kasım 2026), Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği 2024/1781 ve 2024/1157 sayılı tüzükleri)
