İlk bakışta çok daha eski bir döneme ait olduğu izlenimi veren kitabın kapağında “Kanaat Matbaası - UŞAK” ibaresi açıkça görülüyor. Ancak yaptığımız kaynak taraması, kitabın Harf İnkılabı'nın hemen ardından, 1930'ların başında değil, 1961 yılında yayımlandığını gösteriyor.
Bu ayrıntı önemli. Çünkü kitabı 1930'lara tarihlemek, hem eser hem de yazarı açısından mümkün görünmüyor. Biyografik kaynaklarda asıl adı Mahmut Nedim Orta olan şairin 1939'da Çorlu'da doğduğu, öğretmenlik yaptığı ve 20 Ocak 1978'de Van'da hayatını kaybettiği belirtiliyor. Aynı kaynakta Garipçe Gülme Ka... şairin 1961 tarihli şiir kitabı olarak gösteriliyor.
Uşak'taki Yerel Matbaacılığın Sessiz Tanığı
Kitabı Uşak açısından asıl ilginç hale getiren ayrıntı ise kapağın en altında. Bugün büyük ölçüde unutulmuş olan Kanaat Matbaası'nın Uşak'ta bu kitabı basmış olması, 1960'lı yıllarda kentteki yerel yayıncılık ve matbaacılık faaliyetlerinin somut örneklerinden birini oluşturuyor. Cep boyutundaki kitabın mütevazı kapağı, dönemin yerel baskı anlayışını da yansıtıyor. Kitabın üzerinde Nedim Orta'nın adı, büyük puntolarla “Garipçe Gülme Ka...” başlığı ve altında “54 Kere Gülmek, Düşünmek” ifadesi bulunuyor.
Fotoğraftaki nüshayı daha da özel hale getiren ise kapağın üst kısmındaki el yazısı. Burada bir kişiye ithafen yazılmış olduğu anlaşılan bir not bulunuyor. Yazının tamamını fotoğraftan kesin biçimde okumak güç olsa da bu tür kişisel ithaflar, eski kitap koleksiyonlarında nüshanın geçmişini ortaya koyması bakımından ayrıca değer taşıyor.
Nedim Orta'nın Uşak'la Bağı Bir Kitapla Sınırlı Değil
Nedim Orta'nın Uşak'la kültürel bağı yalnızca bu şiir kitabından ibaret değil. Şair ve yazarın ilerleyen yıllarda Uşak'ın halk kültürü üzerine de çalıştığı görülüyor. 1969 yılında yayımlanan “Folklora Giriş - Uşak Folklorundan Örnekler” adlı eseri bunun en güçlü örneklerinden biri. Dönemin Türk Folklor Araştırmaları yayınında eser, Nedim Orta imzasıyla ve Uşak Halk Eğitimine Yardım Derneği Kültür Yayınları'nın 7'nci kitabı olarak kayıt altına alınmış.
Halkbilimi literatüründeki başka bir kaynak ise kitabın 1969'da Uşak'taki Saraçoğlu Matbaası'nda basıldığını ve içerisinde Orta'nın daha önce yayımlanan Uşak'a ilişkin folklor derlemelerinin bulunduğunu belirtiyor. Bu bilgiler yan yana getirildiğinde Nedim Orta'nın yalnızca Uşak'ta kitabı basılmış bir şair olmadığı, kentin folklorunun kayıt altına alınmasına da katkıda bulunduğu görülüyor
Harf İnkılabı Sonrası Kitaplarla Karıştırılmamalı
Kitabın eski görünümü, kağıdının rengi ve tipografisi nedeniyle eserin Harf İnkılabı sonrasındaki ilk yıllarda basıldığı düşünülebilir. Ancak tarihsel veriler bunu desteklemiyor. Yeni Türk harfleri 1 Kasım 1928'de kabul edildi. Kanunla birlikte 1 Ocak 1929'dan itibaren Türkçe basılacak kitapların yeni harflerle basılması zorunlu hale getirildi. Dönemin matbaaları açısından gerçekten büyük bir teknik ve kültürel dönüşüm yaşandı.
Ancak elimizdeki “Garipçe Gülme Ka...” bu ilk geçiş dönemine ait bir yayın değil. Eser yaklaşık 30 yıl daha sonra, 1961'de karşımıza çıkıyor. Bu nedenle kitabın değerini yanlış bir tarihlendirme üzerinden değil, Uşak'ın 1960'lı yıllardaki yerel matbaa, edebiyat ve yayın hayatından bugüne kalan nadir örneklerden biri olması üzerinden okumak daha doğru.
Bugün internet ortamında Uşak'ın eski yerel matbaalarında basılmış bu tür küçük yayınlara ilişkin bilgiye ulaşmak oldukça güç. Kitabın kendisi bu açıdan yalnızca eski bir şiir kitabı değil, bir dönem Uşak'ta kitap basan matbaaların, yerel kültür çevresinin ve kentin unutulan yayın hayatının da elde tutulabilen tanıklarından biri.
65 yıl sonra karşımıza çıkan bu küçük kitap, Uşak'ın kültür tarihinin yalnızca büyük yapılarda, arşiv belgelerinde ya da eski fotoğraflarda değil, bir kitabın kapağının en altındaki “UŞAK” kelimesinde bile saklı olabileceğini gösteriyor.
