İzmir’in Bergama ilçesinde geçmişi milattan önce 2. yüzyıla uzanan parşömen üretimi, ustadan çırağa aktarılan bilgiyle ayakta kalıyor. Ömrünü bu zanaata adayan ve 28 Mayıs’ta 93 yaşında hayatını kaybeden İsmail Araç’ın yetiştirdiği öğrenciler, ustalarının ardından üretimi bırakmadı. Türkiye Yaşayan İnsan Hazinesi Ulusal Envanteri’ne 2021 yılında alınan Araç, 2022’de “Yaşayan İnsan Hazineleri Geleceğe Aktarılan Mirasın Temsilcileri Ödülü”ne layık görülmüştü. Son “karatabak” ustalarından biri olarak bilinen Araç, hiçbir kimyasal kullanmadan geleneksel yöntemlerle deri işleyerek parşömen üretiyordu.
Oğlak derisinden uzun ömürlü parşömene
İsmail Araç’ın öğrencilerinden Meltem Demirel, bugün Bergama’daki dükkânında bu geleneği sürdürüyor. Parşömenin zahmetli bir üretim sürecinden geçtiğini anlatan Demirel, oğlak derilerinin önce kireçte bekletildiğini, ardından tüylerinden arındırılarak kurumaya bırakıldığını belirtti. Ortaya çıkan parşömenin üzerine resim ve farklı çalışmalar uygulayan Demirel, “Aslında ölümsüz bir kâğıt parşömen, yaşayan bir kâğıt. Nefes alıyor. Sizinle birlikte ömür boyu yaşayan güzel bir hatıra” sözleriyle parşömeni anlattı. Bergama’ya farklı ülkelerden gelen turistlere de parşömen üretiminin aşamaları uygulamalı olarak gösteriliyor.
İsmail Usta’nın adı müzede yaşatılsın
İsmail Araç’ın öğrencilerinin şimdi bir başka isteği daha var. Bergama’da restorasyonu tamamlanan tarihi tabakhane binasının Parşömen Müzesi’ne dönüştürülmesi ve müzeye İsmail Araç’ın adının verilmesi isteniyor.
Bu amaçla dijital ortamda başlatılan imza kampanyasına 6 bin 500 kişinin destek verdiği belirtildi.
Demirel, ustasının kendilerine sık sık, “Benim asıl büyük mirasım buradaki çıraklarım” dediğini aktararak İsmail Araç’ın adının kurulacak müzede yaşatılmasını istediklerini söyledi.
Bergama’dan İngiltere’ye taşınan zanaat
İsmail Araç’ın bıraktığı miras yalnızca Bergama’da değil, Türkiye sınırlarının dışında da devam ediyor.
İngiltere’de yaşayan parşömen yapımcısı ve tasarımcısı Demet Tokbay, ustasından öğrendiği yöntemlerle üretim yapmayı sürdürüyor.
Parşömenin Bergama’ya ait tarihsel bir değer olduğunun dünyada daha fazla bilinmesini istediğini belirten Tokbay, “Hepimiz elimizden geldiğince bu zanaatın unutulmaması için taşın altına elimizi sokmaya çalışıyoruz” dedi.
İsmail Araç’ın bir diğer öğrencisi Hazel Aymaz da ustasından aldığı icazetnamenin kendisi için büyük bir anlam taşıdığını söyledi. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı olan Aymaz, Araç’ın bilgisini öğrencilerine aktarmaktan büyük mutluluk duyduğunu anlattı.
Bergama’da yaklaşık 2 bin yılı aşan geçmişe sahip parşömen geleneği, bugün İsmail Araç’ın yetiştirdiği öğrenciler sayesinde hem doğduğu topraklarda hem de dünyanın farklı noktalarında yaşamayı sürdürüyor. (Kaynak: AA)
