(ÖZEL HABER) - TÜRKPATENT kayıtlarında Uşak Tarhanası ve Uşak Halısı’nın yanı sıra Uşak Susamı, Uşak Keten Tohumu, Uşak Helvası, Uşak Baklavası, Uşak Haşhaş Ezmesi, Karahallı Ciğeri, Eşme-Yörük Kilimi ve Uşak Ulubey Zini Hamursuzu gibi farklı değerler bulunuyor. Üstelik liste 2026 yılında iki yeni tescille daha genişledi. Uşak Haşhaşı için yürütülen coğrafi işaret süreci ise devam ediyor.
Uşak'ın mutfağı, tarımsal üretimi ve el sanatlarında kuşaktan kuşağa aktarılan ürünler, coğrafi işaret tescilleriyle kayıt altına alınıyor. TÜRKPATENT'in Coğrafi İşaretler Portalı'ndaki güncel kayıtlar incelendiğinde, tescillerin yalnızca yemeklerden oluşmadığı görülüyor. Kentte yetiştirilen tarımsal ürünlerden geleneksel tatlılara, halı ve kilimlerden yöresel yemeklere kadar uzanan geniş bir coğrafi işaret yelpazesi bulunuyor.
Uşak'ın en eski tescillerinden biri Eşme-Yörük Kilimi
Uşak'ın coğrafi işaret geçmişi oldukça eskiye uzanıyor. TÜRKPATENT kayıtlarına göre Eşme-Yörük Kilimi, 14 Kasım 1997 tarihinde 23 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi. Başvuruyu Eşme Belediyesi yaptı. Böylece Uşak'ın geleneksel el sanatlarından biri, bugün çok konuşulan gastronomi tescillerinden yıllar önce coğrafi işaret korumasına kavuşmuş oldu.
Uşak Halısı 2012'den beri tescilli
Kentin dünyaya açılan geleneksel değerlerinden Uşak Halısı ise 7 Şubat 2012 tarihinde coğrafi işaret tescili aldı. Uşak Ticaret ve Sanayi Odası tarafından tescil ettirilen Uşak Halısı, mahreç işareti statüsünde ve 152 tescil numarasıyla TÜRKPATENT kayıtlarında yer alıyor. Böylece Uşak'ın coğrafi işaret haritasında yalnızca mutfak ürünleri değil, kentin yüzyıllardır bilinen dokuma kültürü de önemli bir yer tutuyor.
Uşak Tarhanasını diğerlerinden ayıran 21 gün
Uşak'ın en bilinen yöresel ürünlerinden Uşak Tarhanası, 21 Mart 2017 tarihinde 209 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescillendi. Tescil sahibi Uşak İl Özel İdaresi. TÜRKPATENT sicil belgesinde Uşak Tarhanasının ayırt edici özellikleri arasında uzun fermantasyon süreci özellikle öne çıkıyor. Buğday unu, tam yağlı yoğurt, kırmızıbiber, soğan, domates ve naneyle hazırlanan tarhana hamuru en az 21 gün fermente ediliyor. Sicil belgesinde üretim işlemlerinin Uşak ili sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi gerektiği de belirtiliyor. Bu yönüyle tarhana, Uşak'ın yalnızca bilinen bir yemeği değil, üretim yöntemi de koruma altına alınmış ürünlerinden biri.
Uşak Helvası ve Uşak Baklavası da listede
Uşak mutfağının iki geleneksel tatlısı da 2022 yılında coğrafi işaret tesciline kavuştu. Uşak Helvası, 20 Nisan 2022 tarihinde 1088 numarayla mahreç işareti olarak tescillendi. Uşak Baklavası ise 8 Temmuz 2022'de 1165 tescil numarasıyla yine mahreç işareti aldı. Her iki ürünün tescil ettireni Uşak Ticaret ve Sanayi Odası oldu.
Haşhaşın ezmesi tescilli, kendisi için süreç devam ediyor
Uşak'ın tarımsal ve mutfak kültüründe önemli yeri bulunan haşhaş da coğrafi işaret çalışmalarında iki ayrı başlıkta karşımıza çıkıyor. Uşak Haşhaş Ezmesi, 4 Ağustos 2022 tarihinde 1188 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak kayıt altına alındı. Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Uşak Haşhaşı henüz tescilli ürün olarak gösterilmiyor. Uşak Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 7 Mart 2025 tarihinde yapılan başvuru, TÜRKPATENT portalında “Başvuru” durumunda. Başvuru ayrıca 17 Ağustos 2026 tarihli 227 Sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni'nde yayımlandı. Bu nedenle Uşak Haşhaşını mevcut tescilli ürünlerle aynı kategoride değerlendirmemek gerekiyor.
Karahallı'nın tescilli lezzeti: Karahallı Ciğeri
İlçelere gidildiğinde listenin dikkat çeken ürünlerinden biri Karahallı Ciğeri. Karahallı Belediyesi tarafından yapılan başvurunun ardından ürün, 9 Aralık 2022 tarihinde 1283 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı. TÜRKPATENT kayıtlarında ürün grubu “Yemekler ve çorbalar” olarak bulunuyor. Karahallı Ciğeri böylece ilçe adıyla tescil edilen Uşak lezzetlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Ulubey'den listeye giren az bilinen lezzet
Uşak'ın coğrafi işaret haritasındaki daha yeni ürünlerden biri ise Uşak Ulubey Zini Hamursuzu. Ürün 9 Eylül 2025 tarihinde 1774 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescillendi. Sicil belgesinde Zini Hamursuzu'nun genellikle 13 kat yufka arasına siyah ve sarı haşhaş ile şekerden hazırlanan karışımın sürülmesiyle yapıldığı belirtiliyor. Geleneksel olarak düğün ve bayram gibi özel günlerde tüketildiği de kayıt altına alınmış durumda. Adında Ulubey bulunmasına rağmen sicil belgesindeki coğrafi sınır Uşak ili olarak tanımlanıyor.
2026'da iki yeni tescil birden geldi
Uşak'ın coğrafi işaret listesinde 2026 yılında dikkat çekici bir gelişme daha yaşandı. Uşak Susamı ile Uşak Keten Tohumu, 16 Haziran 2026 tarihinde coğrafi işaret tesciline kavuştu. Uşak Susamı 1867, Uşak Keten Tohumu ise 1868 tescil numarasını aldı. İki ürün de menşe adı olarak tescil edildi. TÜRKPATENT'in 1 Temmuz 2026 tarihli bülten duyurusunda da iki Uşak ürününün tescil sürecini tamamladığı açıklandı. Bu iki tescilin önemi, Uşak'ın coğrafi işaret portföyünün gastronomik ürünlerden doğrudan tarımsal üretime doğru genişlemesi.
Uşak'ın tescil haritasında üç farklı alan öne çıkıyor
Güncel kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde Uşak'ın coğrafi işaretlerinin üç temel alanda yoğunlaştığı görülüyor: geleneksel yemek ve tatlılar, tarımsal ürünler ile dokuma kültürü. Tarhana, baklava, helva, haşhaş ezmesi, Karahallı Ciğeri ve Zini Hamursuzu Uşak mutfağını temsil ederken; susam ve keten tohumu tarımsal üretimi, Uşak Halısı ile Eşme-Yörük Kilimi ise kentin dokuma geleneğini coğrafi işaret sistemine taşıyor.
Özellikle Uşak Susamı ve Uşak Keten Tohumunun 2026'da tescil edilmesi, listenin hâlâ büyüdüğünü gösteriyor. Uşak Haşhaşı başvurusunun da sonuçlanması halinde kentin coğrafi işaret portföyüne yeni bir tarımsal ürün daha eklenebilecek.
Türkiye bu ürünlerin kaçını biliyor?
Uşak Tarhanası ve Uşak Halısı kent kimliğiyle uzun süredir özdeşleşmiş durumda. Ancak Uşak Keten Tohumu, Uşak Susamı ve Ulubey Zini Hamursuzu gibi daha yeni tesciller, Uşak'ın coğrafi işaret zenginliğinin bilinen birkaç üründen çok daha geniş olduğunu ortaya koyuyor. Bu tablo aynı zamanda Uşak'ın turizm ve gastronomi tanıtımı açısından kullanılabilecek ortak bir hikayeye de işaret ediyor. Eşme'nin kiliminden Karahallı'nın ciğerine, Ulubey'in Zini Hamursuzundan kent genelinde üretilen tarhana, susam ve keten tohumuna uzanan tek bir “Uşak Coğrafi İşaret Rotası” oluşturulabilecek kadar farklı ürün grubu bulunuyor.
