(ÖZEL HABER) - Rakamlar, geri dönüşümün kent için yalnızca çevresel bir faaliyet olmaktan çıktığını; üretim, istihdam ve ihracatı besleyen büyük bir sanayi koluna dönüştüğünü gösteriyor. Uşak denildiğinde sanayide ilk akla gelen sektörler tekstil, deri ve seramik oluyor. Ancak bu sektörlerin yanında yıllar içerisinde büyüyen ve kentin Türkiye ölçeğinde öne çıktığı başka bir üretim alanı bulunuyor: geri dönüşüm.
Farklı şehirlerden gelen tekstil kırpıntıları, üretim artıkları, deri, plastik, kullanılmış lastik ve metal atıkları Uşak’taki tesislerde ayrıştırılarak yeniden üretimin hammaddesi haline getiriliyor.
Ortaya çıkan hacim ise oldukça dikkat çekici. Uşak’ta bir yılda yeniden ekonomiye kazandırılan atık miktarı yaklaşık 1 milyon tona ulaşıyor. Bunun yaklaşık 700 bin tonunu tekstil atıkları oluşturuyor.
Başka bir ifadeyle kentte geri kazanılan her 10 ton atığın yaklaşık 7 tonu tekstil kaynaklı.
Her gün 2 bin 700 tonu aşan dev döngü
Yıllık rakam günlük ortalamaya çevrildiğinde Uşak’taki geri dönüşüm faaliyetinin boyutu daha net ortaya çıkıyor. Yaklaşık 1 milyon tonluk yıllık hacim, günde ortalama 2 bin 700 tonun üzerinde atığın yeniden üretim zincirine dahil edilmesi anlamına geliyor. Sektörün ayrıntılı verilerinde yaklaşık 708 bin ton kullanılmamış endüstriyel tekstil atığı, 162 bin ton deri atığı ve 90 bin ton plastik öne çıkıyor. Bunlara yaklaşık 10 bin ton kullanılmış araç lastiği ile 8 bin ton hurda alüminyum eklendiğinde toplam hacim 978 bin tona ulaşıyor. Bu nedenle Uşak’ın geri dönüşüm kapasitesi yaklaşık 1 milyon ton olarak ifade ediliyor.
Türkiye’de üretilen her 10 rejenere ipliğin 7’si Uşak’tan
Uşak’ın geri dönüşümdeki asıl ağırlığını tekstil sektörü oluşturuyor. Tekstil üretiminden kalan kumaş parçaları ve diğer kullanılabilir atıklar çeşitli işlemlerden geçirilerek yeniden elyafa dönüştürülüyor. Bu malzeme daha sonra rejenere ipliğin hammaddesi olarak tekrar üretim zincirine giriyor. Uşak’ın bu alandaki payı Türkiye ölçeğinde dikkat çekici boyuta ulaşmış durumda. Son verilere göre Türkiye’deki rejenere iplik üretiminin yaklaşık yüzde 70’i Uşak’ta gerçekleştiriliyor.
Bu oran, Türkiye’de üretilen her 10 kilogram rejenere ipliğin yaklaşık 7 kilogramının Uşak’taki üretim kapasitesiyle bağlantılı olduğu anlamına geliyor. Ham madde maliyetlerindeki yükseliş ve tekstil sektöründe geri dönüştürülmüş ürünlere yönelik talebin artması da Uşak’ın yıllardır oluşturduğu bu üretim altyapısını daha önemli hale getiriyor.
Peki 1 milyon ton atığın ekonomik karşılığı ne?
Rakamların ortaya çıkardığı en dikkat çekici soru ise Uşak’ın yaklaşık 1 milyon tonluk geri dönüşüm hacminin parasal karşılığı. Bunu basit bir hesapla bulmak mümkün değil. Çünkü Uşak’ta işlenen 1 milyon tonun tamamı tekstil atığından oluşmadığı gibi, tekstil atığının tamamı da doğrudan satılabilir rejenere ipliğe dönüşmüyor.
Deri, plastik, alüminyum ve kullanılmış lastiğin üretim süreci ile ortaya çıkardığı ekonomik değer birbirinden farklı. Ancak geçmiş yıllarda sektörün ekonomik büyüklüğüne ilişkin açıklanan rakamlar, Uşak’taki faaliyetin boyutunu ortaya koyuyor. Tekstil geri dönüşüm miktarının yıllık yaklaşık 510 bin ton seviyesinde olduğu dönemde sektörün ekonomiye sağladığı katkının 750 milyon dolar ile 1 milyar dolar arasında olduğu ifade edilmişti. Aynı dönemde geri dönüşüm sektöründe yaklaşık 20 bin kişinin çalıştığı, Uşak’ta ortaya çıkan ürünlerin 62 ülkeye ulaştığı ve yaklaşık 75 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildiği belirtilmişti.
510 bin tondan 700 bin ton seviyesine
Uşak’ın tekstil geri dönüşümündeki değişimini gösteren başka bir dikkat çekici veri de geçmiş yıllarla bugünkü rakamların karşılaştırılmasında ortaya çıkıyor. Daha önce kentte yılda yaklaşık 510 bin ton tekstil atığının ekonomiye kazandırıldığı açıklanmıştı. Son verilerde ise tekstil atığı miktarı yaklaşık 700 bin ton seviyesinde ifade ediliyor. Aradaki fark yaklaşık 190 bin ton. Matematiksel olarak bakıldığında yüzde 37’ye yaklaşan bir değişim ortaya çıkıyor.
Asıl kazanç atığı daha değerli ürüne dönüştürmekte
Uşak açısından bundan sonraki kritik konu yalnızca daha fazla atığı işlemek değil, aynı miktardaki atıktan daha yüksek ekonomik değer elde etmek. Kentte geri dönüştürülen tekstil atığının önemli bölümü elyaf ve iplik gibi üretimin ara aşamalarında kullanılan ürünlere dönüşüyor. Bu ürünlerin kumaş, hazır giyim veya farklı teknik tekstil ürünleri gibi daha yüksek katma değerli nihai ürünlere dönüştürülmesi, aynı miktardaki hammaddenin Uşak ekonomisine bıraktığı değeri artırabilecek potansiyel taşıyor.
Bu yönde yeni nesil iplik ve tekstil teknolojileri üzerinde yürütülen çalışmalar da dikkat çekiyor. Biyotabanlı malzemelerden mikroplastik salımını azaltmayı hedefleyen üretim teknolojilerine kadar farklı çalışmalar, Uşak’ın geleneksel rejenere iplik üretimindeki tecrübesini daha yüksek katma değerli alanlara taşıyabilecek yeni bir kapı açıyor.
Bir şehrin atığı Uşak’ın hammaddesi oldu
Uşak’ın geri dönüşüm hikayesini farklılaştıran nokta tam olarak burada ortaya çıkıyor. Bir zamanlar fabrikaların üretim artığı olarak görülen kumaş parçaları, deri, plastik, kullanılmış lastik ve metaller bugün kentteki sanayi tesislerinin hammaddeleri arasında yer alıyor. Yıllık yaklaşık 1 milyon tonluk geri dönüşüm hacmi, bunun içerisindeki yaklaşık 700 bin tonluk tekstil payı ve Türkiye rejenere iplik üretimindeki yüzde 70’e yaklaşan Uşak ağırlığı, geri dönüşümün kent ekonomisinde artık yan sektör olarak değerlendirilemeyecek büyüklüğe ulaştığını gösteriyor.
Uşak için bundan sonraki büyük fırsat ise milyon tonlarla ölçülen bu üretim gücünü daha fazla katma değere çevirebilmek. Kent, atığı yalnızca elyaf ve ipliğe dönüştüren bir merkez olmanın ötesine geçerek daha yüksek değerli nihai ürünleri Uşak’ta üretip dünya pazarına gönderebildiği ölçüde, bugün tonlarla ifade edilen geri dönüşüm gücü gelecekte çok daha büyük bir ekonomik değere dönüşebilir.
