Geri dönüşüm sektörünün gelişimi, ihracat ve istihdam oranının artışı için bir dizi çalışma ortaya koyan Uşak Ticaret ve Sanayi Odası, sektörü bir adım öteye taşıyacak olan “Örme Kumaş Tesisi” için ön fizibilite raporunu yayınladı.
18 bin 616 kişinin istihdam edildiği, Uşak ili ekonomisine büyük oranda girdi sağlayan tekstil geri dönüşüm rejenere sektöründe, üretilen ürünlerin katma değerinin daha yüksek olması için çalışmalar yürüten UTSO, örme kumaş için bir fizibilite çalışması hazırladı.
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Zafer Kalkınma Ajansı destekleri ile yapılan çalışmanın temel amacı, ildeki rejenere iplik üretiminde oluşan uzun yıllara dayalı tecrübe ve mevcut üretim altyapısının değerlendirilerek, hammadde üretiminden ara mal üretimine geçişin sağlanmasıdır. Raporda insan kaynaklarından, satış ve pazarlamaya, yatırım maliyetlerinden üretim maliyetlerine kadar birçok faktörün ele alınması sonucu, örme tesisi için gerekli olan yatırım miktarı ve yatırımın geri dönüşüm süresi ortaya çıkarılmıştır.
Rapor, işletmelerin üretimini bir adım öteye taşımasının önü açacak, sektörel dönüşüme ve dolayısıyla bölgede oluşacak katma değerin artırılmasına katkı sağlanacaktır. Yerel kalkınmanın sağlanmasına uzun vadede etki yapmak için oluşturulmuş bu çalışma raporu, UTSO Yönetim Kurulu Başkanı ve TOBB Yönetim Kurulu Üyesi S. Selim Kandemir aracılığıyla bakanlık düzeyinde paylaşılarak, sektördeki dönüşüme yönelik teşvik sağlanması için de çalışmalar yapılacaktır.
- EKONOMİK ANALİZ
2.1. Sektörün Tanımı
Uşak İli Örme Tesisi, yatırım konusu olarak 13.91.01 - Örgü ve tığ işi kumaşların imalatı (penye
ve havlı kumaşlar ile raschel veya benzeri makineler ile örülen tül, perde, vb. örgü veya tığ ile
örülmüş ürünler dahil) faaliyet konusunu kapsamaktadır. Ürünün GTİP numarası 6006 Diğer
Örme Mensucattır.
Tekstil ve hazır giyim sektörü teknolojinin gelişmesi ve artan üretim miktarı ile dünyada ülkelerin
ekonomik kalkınmasında oldukça fazla paya sahip olan bir endüstridir. Bu sektör aynı zamanda
oldukça fazla insan emeğine ve nitelikli insan gücüne gereksinim duymaktadır. Bu çerçevede,
gelişmekte olan ülkeler için hem kalkınma hem de istihdam oluşturma etkisinden dolayı stratejik
önemde olduğu ifade edilebilir. Tekstil sanayinin alt dallarından biri olan örme, ister triko örme
şeklinde bireysel, ev tipi makinelerle küçük atölyelerde, istenirse örme kumaş olarak seri üretime
uygun fabrikasyon üretim yapmaya imkân sağlamaktadır.
1
Tekstil sanayisi içinde önemli bir konumda yer alan örmenin ve örmeden yapılmış doku ve giysi
ürünleri dünyada ve ülkemizde oldukça fazla üretilmektedir.
2 Genel anlamı ile örmecilik, bir ipliğe
özel iğneler yardımıyla ilmek şekli verilmesi ve bu ilmeğin kendinden önceki, sonraki ve
yanlarındaki ilmeklerle bağlantı yapması sonucu tekstil yüzeyi oluşturulma biçimidir. Çok eski
zamanlardan itibaren şiş, tığ gibi aletlerle ilmek oluşturulmasına dayanan el örmeciliği,
günümüzde tamamıyla elektronik olarak kontrol edilen örme makineleri ile yapılmaktadır.
Elektronik ve bilgisayar sanayinin gelişmesi örme makinelerini de etkilemiştir. Bu makineler ile
sonsuz desen içeriği tasarlanabilmekte ve üretim hızlı bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir.
Teknolojik yenilikler, örme kumaşların kullanım alanlarıyla birlikte üretimde de büyük artışlar
meydana gelmesini sağlamıştır.
3
2.2. Sektöre Yönelik Sağlanan Destekler
2.2.1. Yatırım Teşvik Sistemi
Uşak İli Örme Tesisi yatırımı kapsamında Yatırım Teşvik Sistemi Bölgesel Teşvik Uygulamaları
desteğinden faydalanabilir. Bulunduğu konum itibarıyla Uşak 3. bölgede yer almaktadır. Ancak
yatırıma uygun bölgesel teşvik yatırım konuları “Banaz, Karahallı, Sivaslı” ilçe sınırları
içerisinde Yapılacaksa 4.bölge bölgesel teşvik veya bu ilçelerin OSB – endüstri bölgelerinde
yapılacaksa 5.bölge bölgesel teşvik kapsamında değerlendirilmektedir.
2.3. Sektörün Profili
Tekstil ve Hazır Giyim Sektörün Genel Yapısı
Tekstil ve giyim, Türkiye ekonomisinin ve dış ticaretinin en önemli sektörleri arasında yer
almaktadır. Bu iki sektör, GSYİH katkısı, imalat payı, istihdam, yatırımlar ve makroekonomik
göstergeler açısından Türkiye ekonomisinin çekirdeğini oluşturmaktadır.
9
Tekstil ve hazır giyim sektörü (THD), elyaf ve ipliği kullanım eşyasına dönüştürecek süreçleri
kapsamaktadır. Sektör elyaf hazırlama, iplik, dokuma, örgü, boya, baskı, apre, kesim, dikim
üretim süreçlerinden oluşmaktadır. Bu üretim süreci iki kısma ayrılabilir. Tekstil içinde elyaftan
iplik ve mamul kumaşa kadar kısım yer alırken, kumaştan giyim eşyası elde edilene kadar olan
süreç ise hazır giyim sektörü içerisinde yer alır. Gerçekleşen işlemler sonucu sektörde çeşitli
tekstil ham madde, yarı mamul ve mamuller imal edilmektedir.
10
THD ve Örme Sektörüne Ait Ürün Yelpazesi ve Ürünlerin Kullanım Alanları
DPT Özel İhtisas Komisyonu Raporu’nda belirtildiği şekilde THD sektörü, genel olarak dokuma
ve örme kumaşlardan kadın, erkek ve çocuklar için iş ve gündelik yaşam ayrımı olmaksızın 24
saat giyilmek için üretilmiş tüm dış giysiler ile iç giysileri ve aksesuarlarını kapsamaktadır.
Tanımda yer aldığı şekilde, erkek giysileri ile erkek çocuk giysileri arasında, kadın giysileri ile kız
çocuk giysileri arasında veya modern giysiler ile yöresel giysiler arasında bir fark gözetilmez.
Diğer yandan yatak örtüsü, nevresim takımı, tuvalet ve mutfak bezleri gibi ev tekstili ürünleri ile
iplik ve kumaştan tekstil makinelerinde imal edilen kamp eşyaları da THD sektörü içerisinde yer
almaktadır.11
Örme kumaşlar çoğunlukla esnek yapıları ile yumuşak tuşesi ve dökümlülüğü ile karakterize
edilirler.12 Bu nedenle dokuma kumaşlara göre daha yumuşak ve vücudu daha çok sarmaktadır.
Örme kumaşlar genellikle kazak, süveter, hırka gibi soğuk havalarda kullanılan ürünlerin yanında
tişört, örme gömlek gibi sıcak havalarda kullanılan dış giyim ürünleri, iç giyim ürünleri, bebek
giyim, spor giyim, banyo ve plaj giysileri üretiminde de kullanılmaktadır. Son yıllarda çarşaf gibi
ev tekstil ürünlerinde de sıklıkla kullanılmaktadır. Moda endüstrisinde gelişen ve değişen ürün
tasarımları ve yeni malzemelerin kullanım alanlarının artması örme kumaş ürünlerini
çeşitlendirmiştir.13
Örme kumaşlar, üretim teknikleri ve bağlantı yapıları ile diğer üretilen tekstil ürünlerinden
farklılaşmaktadır. Örme kumaşlar üretim teknikleri açısından iki kategoriye ayrılabilir. Bunlar;
atkılı (tek iplikli) ve çözgülü örme kumaşlardır. Atkılı örme kumaşlar; düz ve yuvarlak örme
makinelerinde üretilir. Yuvarlak örme makinelerinde üretilen, atkılı örme kumaşlara yuvarlak
örme kumaşlar denir.14 Tek plaka süprem yuvarlak örme makinelerinde süprem, vanize süprem,
iki iplik, üç iplik, lakost, kadife, çift plaka ribana örme makinelerinde ise ribana, kaşkorse, selanik
ve çift plaka interlok makinelerde interlok kumaşlar en çok kullanılan ve üretilen kumaşlardır. Tek
ve çift plakada ringelli ve jakarlı yuvarlak örme kumaşlar da yoğun bir şekilde kullanılan
kumaşlardır.
1
THD ve Örme Sektörünün İleri ve Geri Bağlantıları Bulunduğu Sektörler
Geri bağlantı etkisi bir sektörde üretim sürecindeki aramalı kullanım yoğunluğunu ifade eder. İleri
bağlantı etkisi ise bir sektörün toplam çıktısının diğer sektörler tarafından hangi oranda yarı
mamul olarak kullanıldığını ifade etmektedir. Dolayısı ile herhangi bir sektörde meydana gelen
üretim artışı, o sektörün ileri ve geri bağlılar nedeniyle ilişkili olduğu sektörlerde üretim artışına
neden olduğu söylenebilir.
16 Tekstil ve hazır giyim sektörünün ileri bağlantı etkileri 3.856 geri
bağlantı etkileri 2.712’dır. Daha açık bir ifadeyle, tekstil ve hazır giyim sektörü ürünlerine olan
nihai talepte 1 TL artış gerçekleştiğinde bu sektöre girdi sağlayan sektörlerdeki üretim toplam
2.712 TL artmakta, sektörün ürünlerine olan nihai talep 1 TL arttığında ise bu sektörün girdi
sağladığı sektörlerdeki üretimin değeri toplam olarak 3.856 TL artmaktadır. Katsayıların
açıkladığı şekilde tekstil ve hazır giyim sektörlerinin ileri ve geri bağlantılarının diğer sektörlere
göre oldukça yüksek olduğu söylenebilir. Tekstil sektörü hem ileri bağlantı etkisi hem geri
bağlantı etkisi yüksek olmasından dolayı anahtar sektör (key sector) olarak
değerlendirilmektedir.17
THD sektörü elyaftan başlayarak mamul giysi veya kullanım eşyasına kadar oldukça uzun bir
üretim zincirine sahiptir. Sektör genel olarak, lif/iplik, örme/dokuma, boya-terbiye, konfeksiyon alt
sektörlerinden meydana gelmektedir. THD sektörü içinde değerlendirildiğinde örme sektörünün
geri bağlantılı olduğu sektör lif/iplik alt sektörü olurken, ileri bağlantı içinde olduğu sektör ise
terbiye (boya-apre) ile konfeksiyon sektörleridir. Sektör aynı zamanda lojistik, perakende ve
mağazacılık sektörleri ile iç içedir.
Dünyada THD Sektörünün Büyüklüğü, Öne Çıkan Ülkeler ve Dünya Pazarından Aldıkları
Paylar
Dünyada THD sektörleri tarımdan perakende sektörüne kadar farklı sektörlerle iş birliği
yapmakta ve küresel düzeyde gerçekleşen ihracattan %6’lık paya sahip olmaktadır. Türkiye
2019 yılı dünya tekstil ihracatından aldığı %3.6’lık pay ile ülke bazlı sıralamada 5’inci, dünya
hazır giyim ihracatından aldığı %3.3’lük pay ile 7’nci büyük ihracatçı olduğu söylenebilir.
18
Çin’in küresel THD ticaretinden aldığı pay 2015 yılında %39 iken bu oran 2019 yılında payı
%34’e düşmüştür. Vietnam ve Bangladeş, 2019 yılında sırasıyla ikinci ve üçüncü en büyük tekstil
ve konfeksiyon ihracatçıları olmuştur.
THD Firmaların Gerçekleştirdiği Üretim Değerleri
Tablo 7: Türkiye THD Sektörleri Temel Göstergeleri
Üretim Değeri 2018
milyar$ İhracat 2019 milyar$ İstihdam 2019
Aralık İşyeri 2019 Aralık
Tekstil 36,1 12,4 430.571 17.069
Hazır giyim 24,4 15,5 579.474 34.791
Deri Ürünleri 3,7 1,6 65.257 6.544
Toplam 64,2 29,5 1.075.302 58.404
Kaynak: Tekstil, Hazır Giyim ve Deri Ürünleri Sektörleri Raporu (2020)
Türkiye’de tekstil ve hazır giyim sektörlerinin bugünkü geldiği nokta ABD ve AB pazarlarına
yapılan ihracat ağırlıklı üretimle sağlanabilmiştir. Türkiye, 1996 yılında AB ile gerçekleştirilen
Gümrük Birliği Anlaşması sonucunda AB pazarına kotasız ihracat yapabilme imkanına sahip
olmuştur. 2007 yılından sonra AB pazarına tekstil ve hazır giyim sektörlerinde kotasız ihracata
başlayan Çin karşısında Türkiye kendisine bir yol belirlemek zorunda kalmıştır. Bu süreçte
ülkemiz fiyat rekabeti yapmaktan kaçınmış ve moda/marka merkezli ve katma değeri yüksek
ürünler üretmiştir.22 Türkiye’nin yukarıda bahsedilen sıralamalarda üst sıralarda yer alması
seçtiği strateji, rekabetçi konumu ve artan yatırımlar sonucu gerçekleşmektedir. Türk tekstil ve
hazır giyim sektörün sahip olduğu başlıca avantajlar sıralanacak olursa bunlar;23
- Hızlı teslimat,
- Hedef pazarlara olan yakınlık,
- Teknik, sosyal ve idari bilgi birikimi,
- Tecrübe,
- Geniş ürün yelpazesi ve tasarım kapasitesi olarak sıralanabilir.
Türkiye’de THD Sektörünün Kurulu Kapasite Rakamları İle Kapasite Kullanım Oranları
Türkiye’de hazır giyim ve konfeksiyon sektörünün 2020 yılında gerçekleştirdiği üretim ve ihracat
rakamlarına bakıldığında, kapasite kullanım oranında ortaya çıkan değişimin dikkate alınması
faydalı olacaktır. TCMB’nin açıkladığı son “İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı” tablosundaki
bilgilere bakıldığında, 2019 Aralık ayında %77 olan imalat sanayii kapasite kullanım oranı, 2020
20 Seval Uyanık, Tuğrul Oğulata, Türk Tekstil ve Hazır Giyim Sanayiinin Mevcut Durumu ve Gelişimi, Tekstil ve
Mühendis, 20: 92, 59-78.s.37 21 Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü, Hazır Giyim Sektör Raporu,
https://ticaret.gov.tr/data/5b87000813b8761450e18d7b/Haz%C4%B1r%20Giyim%20Sekt%C3%B6r%C3%BC_2018.pdf
22 T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Tekstil, Hazır giyim ve Deri Ürünleri Sektörleri Raporu (2020). 23Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü, Hazır Giyim Sektör Raporu,
https://ticaret.gov.tr/data/5b87000813b8761450e18d7b/Haz%C4%B1r%20Giyim%20Sekt%C3%B6r%C3%BC_2018.pdf
Uşak İlinde THD Sektörünün Faaliyet Gösterdiği Firma Sayısı, Üretim ve Kurulu Kapasite
Rakamları ile Kapasite Kullanım Oranları
Türkiye’de tekstil ürünleri imalatının illere göre dağılımına bakıldığında Uşak’ın Türkiye tekstil
sektörünün önde gelen şehirleri arasında yer almaktadır. 2014 verileri, girişim net satışlarına
göre tekstil ürünleri imalatı sektörü Uşak ekonomisinin %53,8’ini oluşturmakta (başatlık) ve
ülkedeki toplam tekstil ürünleri imalatı sektörünün %2,3’üne (büyüklük) karşılık gelmektedir. Bu
verilerin de gösterdiği gibi Uşak’ın girişim net satışlarına göre tekstil ürünleri imalatı uzmanlaşma
oranı 6,5 olarak hesaplanmaktadır. Bu oran Uşak’ı, Kahramanmaraş’tan (8,6) sonra tekstil
ürünleri üretimi açısından uzmanlaşma oranı en yüksek ikinci il konumuna taşımaktadır.25
Şekil 1: Tekstil Sektörü Bölgesel Kümelenme Haritası
Kaynak: Seval Uyanık, Dilan Canan Çelikel, Türk Tekstil Endüstrisi Genel Durumu, Teknik Bilimleri Dergisi Cilt 9,
Sayı 1, 32-41, 2019, s. 34
24 İHKİB, 2020 Ocak-Aralık Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sektörü İhracat Performans Değerlendirmesi, s. 49. 25 Zafer Kalkınma Ajansı, Uşak İli Tekstil Geri Dönüşüm Sektör Raporu, Mart 2019,
https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/usak-tekstil-geri-donusum-raporu-tgdr.PDF, s.24
UŞAK İLİ ÖRME KUMAŞ TESİSİ ÖN FİZİBİLİTE RAPORU
13/51
Türkiye’de tekstil ve hazır giyim endüstrisinde iplik üretimi Kahramanmaraş, İstanbul, Adıyaman,
Gaziantep, Bursa gibi illerde yoğun bir şekilde yapılırken, Denizli’de havlu, bornoz, ev tekstili,
Uşak’ta iplik, battaniye, Çorlu ve Çerkezköy’de tekstil terbiyesi, Adana’da pamuklu dokuma ve
terbiye, Gaziantep’te polipropilen, dokusuz yüzey, makine halıcılığı, İstanbul’da konfeksiyon ve
örme üretimi öne çıkmaktadır.26
İplik yapımı tekstil atıklarının en önemli kullanım alanıdır. Özellikle open-end iplikçiliğinde iplik
haline getirilen atıklar, dokuma sektörünün farklı noktalarında değerlendirilmektedir. Dokusuz
yüzey haline getirilen atıklar ise, öncelikle mobilya, yatak üretimi, yalıtım sektörlerinde
kullanılmaktadır. Özellikle Avrupa’da asfalt yolların altı doldurularak asfaltın çökmesini
engellemek ve izolasyon için kullanılmaktadır.27
Uluslararası rekabet özelliklerine bakıldığında Uşak İlinin fiyat ve telef erişim imkanı açısından
oldukça avantajlı olduğu görülmektedir. Uşak’taki fabrikalarda yılda 450 bin ton tekstil atığı
işlenmektedir.28 Uşak, barındırdığı fazla sayıda atık işleme yöntemiyle geri dönüşüm ipliği29
üretimi yapan firmaların katkılarıyla Türkiye’nin tekstil geri dönüşüm merkezi konumda yer
almaktadır. Tekstil atıklarını toplayıp, renk, kumaş yapısı ve hammadde cinsine göre ayrıştırıp,
büyük oranda mekanik geri dönüşüm tekniğiyle geri dönüştürmektedir. Bunun için tasnif ve tefrik
işlemlerinin ardından şifanöz ve karnet makineleri kumaş kırpıntılarının lif haline getirilmesinde
kullanılmaktadır.
30
Uşak üretim kapasitesi ile Türkiye’de şifanoz yöntemiyle üretilen elyafın yaklaşık %80’i,
karnetlerde oluşturulan elyafın ise %70’i ve pet şişelerden üretilen elyafın da %34’ü Uşak’ta
üretilmektedir. Rejenere iplik üretiminde de ilk sırada yer alan Uşak, rejenere iplik üretimiyle
Türkiye’deki toplam üretimin %75’ini tek başına karşılamaktadır.
Uşak’taki sanayi işletmelerinin; çalışan sayısına göre %69,85’i mikro, %22,24’ü küçük, %6,50’si
orta ve %1,41’i büyük ölçekli işletmelerdir. Uşak ilindeki sanayi işletmelerinin sektörel dağılımı
incelendiğinde; ilk sırada %47,77 ile tekstil ürünleri, ikinci sırada %9,71 ile gıda ürünleri, üçüncü
sırada ise %8,61 ile mobilya sektörü bulunmaktadır.
Türkiye’nin 2023 vizyonu ve döngüsel ekonomi yaklaşımı
On birinci Kalkınma Planı’nda “Türkiye’nin THD sektörlerinde moda tasarımı ve markalaşma
odaklı olarak değer zincirini yönlendiren lider ülkelerden biri olmasının amaçlandığı”, “Sektörde
hızlı ve esnek üretimin, yenilikçiliğin, müşteri odaklılığın, entegre üretim yapısının, sosyal
sorumluluk ve çevre bilincinin, mağazacılık ve organizasyon becerilerinin geliştirileceği”,
“Sektörde yüksek katma değerli yapıya dönüşümde önemli alanlardan biri olan teknik tekstillerle
ilgili olarak firmaların optimum teknoloji seçimine, çevreyi korumaya yönelik mevzuata uyumuna,
enerji verimliliğine ve atıkların yeniden kullanımına yönelik faaliyetleri ile değer zincirindeki diğer
paydaşlarla (özellikle makine, lif ve teknik son kullanım üreticileri) işbirliği yapmaları hususlarının
destekleneceği” belirtilmiştir.
Çevre ve sürdürülebilirlik, hem Türkiye’nin vizyonu ve gündeminde yer aldığı kadar önemli
pazarlarımızdan birisi olan Avrupa’da da ele alınan konuların başında yer almaktadır. Özellikle
iklim değişikliğinin etkilerinin güncel tartışmaların merkezinde yer aldığı ve buna yönelik çözüm
arayışları sürdürülebilirlik çerçevesinde şekillenmektedir. Avrupa Birliği’nin (AB) kaynak-verimli,
yeşil ve rekabetçi düşük-karbon ekonomisine geçiş hedefi doğrultusunda, kapsamlı bir eylem
planını ve atıkla ilgili yasal düzenleme tekliflerini içeren “Döngüsel Ekonomi Paketi”, 2 Aralık
2015 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilmiştir. Paketin kabul edilmesinden sonra,
2018 Ocak ayında bahsedilen eylem planının hayata geçirilmesine ilişkin ek önlemler
getirilmiştir.
32
Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında AB ülkelerine ihracat yapan sektörleri bazı yeni tehditler ve
risklerle karşı karşıyadır. Tekstil değer zincirinin karmaşıklığı ışığında Avrupa Komisyonu’nun
endüstri ve diğer paydaşların girdilerine dayanan kapsamlı bir AB Tekstil Stratejisi önerisi
beklenmektedir. Bu strateji ile sektördeki endüstriyel rekabetçiliğin ve yeniliğin güçlendirmeyi,
yeniden kullanım pazarı da dahil olmak üzere sürdürülebilir ve döngüsel tekstiller için AB
pazarını güçlendirmeyi, yeni iş modellerinin teşvik edilmesi beklenmektedir. Bu bağlamda, tekstil
ürünlerinin döngüselliğe uygun olması, ikincil ham maddelerin alımı, tehlikeli kimyasalların varlığı
ile mücadele, işletme ve şahsi tüketicileri güçlendirerek sürdürülebilir tekstilleri seçmeleri,
yeniden kullanım ve onarım hizmetlerine kolayca erişmek de dâhil olmak üzere, yeni
sürdürülebilir ürün çerçevesinin tekstil ürünlerine uygulanması, tekstil atıklarının ayrı toplanması,
sınıflandırılması, yeniden kullanımı ve geri dönüşümü artırmak konuları öne çıkmaktadır.
33
Sektörlerin uzun yıllardır ekonomik model olarak uyum sağladığı ve kullanmaya devam ettiği
yap-kullan-at anlayışına dayanan doğrusal ekonomik modelin son yıllarda ortaya çıkardığı
sorunlar dikkat çekmektedir.34 Yarattığı ekolojik hasar ve toplumsal olumsuzluklar, tekstil ve
hazır giyim sektörünün mevcut üretim ve tüketim modellerinin sürdürülebilir nitelikte olmadığını
göstermektedir. Bilindiği gibi tekstil ve hazır giyim ürünlerinin imalat süreçleri, yoğun kaynak ve iş
32 Evren Sapmaz Veral, Döngüsel Ekonomiye Geçiş Doğrultusunda Yeni Tedbirler ve
AB Üye Ülkelerinin Stratejileri, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi Cilt:17, No: 2 (Yıl: 2018), s. 463-488 33 T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Tekstil, Hazırgiyim ve Deri Ürünleri Sektörleri Raporu (2020), s.35 34 Sevcan Sönmez, The Adaptatıon Process Of The Cırcular Economy In Housıng Sector, Istanbul Technıcal Unıversıty
Graduate School Of Scıence Engıneerıng And Technology, Department of Real Estate Development Real Estate
Development Programme,M.Sc. Thesıs, July 2020, s xxi.
UŞAK İLİ ÖRME KUMAŞ TESİSİ ÖN FİZİBİLİTE RAPORU
15/51
gücü kullanımını gerektiren işlemlerden oluşmaktadır. Endüstrilerin doğal kaynak ve yenilenebilir
olmayan enerji tüketiminin ve yüklü miktarda atık üretiminin küresel krizler yaratma riskinin
ortaya çıktığı yakın dönemde, birçok sektörde firmaların iş modellerinde değişimler yaşandığı
gerek doğal kısıtlamalar gerek yasal düzenlemeler karşısında önlem niteliğinde yeni
yapılanmaların oluştuğu görülmektedir. Beliren makro trendler arasında sektörde en fazla olumlu
etkiyi yaratma potansiyeli taşıyan eğilim, üretim ve tüketim mekanizmalarının sektör çapında
döngüsellik kavramı etrafında yeniden yapılandırılmasıdır.35
Döngüsel ekonomi, “Sürdürülebilir kalkınma amacıyla, her düzeydeki (mikro, mezo, makro)
üretim/dağıtım ve tüketim süreçlerinde, materyallerin ömrünü tamamlayarak atık hale gelmesi
yerine onların azaltılması, tekrar kullanılması, geri dönüşümü ve yenilenmesi temelli bir
ekonomik sistemi ifade etmektedir.”36 Güncel bir paradigma olan ‘Döngüsel Ekonomi’, küresel
sürdürülebilirlik baskılarını azaltmaya yardımcı olacak umut verici bir yaklaşım olarak
görülmektedir.37
Avrupa birliği Döngüsel Ekonomi Eylem Planı’nda belirtildiği gibi dünyada, her an bir kamyon
dolusu tekstil ürünü yakılmaya veya katı atık depolama alanına gitmektedir. Dünyadaki tüm
tekstil ürünlerinin yalnızca %1’inden daha az kısmının geri dönüştürülebildiği düşünüldüğünde
yeni iş modellerinin uygulanmasıyla, tekstil ürünlerinin gruplandırılmasını, yeniden kullanımını ve
geri dönüşümünü artıracak ve tüketicilerin dönüştürülebilir tekstil ürünleri seçmesine imkan
verilecektir.
38
Döngüsel ekonominin amacı, kullanılan kaynakların ve materyallerin değerinin uzun süre
korunmasını sağlamak, onları sık kullanabilmek ve en sonunda da olabildiğince az atık ortaya
çıkarmaktır.39 Aşağıdaki şekilde de belirtildiği gibi döngüsel ekonomi modelinin yapısında
malzeme döngülerinde yer alan kaynaklar; biyolojik materyaller ve teknik materyaller olarak ikiye
ayrılmaktadır. Gıda veya ahşap ürünleri gibi biyolojik materyaller, toksik olmadıkları için
ayrıştıkları biyosfere güvenli bir şekilde geri gönderilebilir. Teknik materyaller ise biyolojik olarak
parçalanamayan ve sonlu kaynaklara dayanan malzemelerdir. Döngüsel ekonomi kavramı için
de önemli olan atığın bir kaynak haline dönüştürülmesidir. Bu anlamda döngüsel ekonomi
kavramının uygulanması, dönüşüm, üretim zincirleri ve tüketim kalıplarını, yeni bir endüstriyel
sistem yaratmayı gerekli kılmaktadır.40
Muhabir: Uşak Haber Gazetesi
