Türkiye, yurt dışına kaçırılan tarihi eserlerin iadesi için yürüttüğü çalışmalarda yeni bir döneme giriyor. Diplomatik girişimler ve bilimsel analizlerin yanı sıra artık yapay zekâ teknolojileri de aktif şekilde kullanılarak kültürel mirasın korunması hedefleniyor. Özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda farklı yollarla yurt dışına çıkarılan eserlerin geri alınmasına yönelik süreçte önemli ilerlemeler kaydedilirken, son olarak bronz Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye iade edilmesi bu çalışmaların en somut örneklerinden biri oldu.
Milattan sonra 2. veya 3. yüzyıla ait olduğu değerlendirilen ve Antalya yakınlarındaki Bubon Antik Kenti’nden kaçırıldığı belirlenen heykelin iade sürecinde bilimsel analizler, tanık ifadeleri ve uluslararası iş birlikleri etkili oldu. ABD’de yürütülen süreçte elde edilen güçlü kanıtlar, eserin Türkiye’ye dönüşünü sağladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından geliştirilen “TraceART” adlı yapay zeka sistemi ise bu alandaki çalışmaların merkezine yerleşti. Sistem, müzayede siteleri, çevrim içi satış platformları ve sosyal medya üzerinden paylaşılan içerikleri tarayarak Türkiye kökenli olabilecek eserleri tespit ediyor. Bu sistem sayesinde son dönemde İngiltere’de bulunan 16. yüzyıla ait İznik çinileri ile ABD’deki bir müzeden Anadolu tarzı mermer bir başın iadesi sağlandı. Yetkililer, 2025 yılı boyunca toplam 180 eserin Türkiye’ye kazandırıldığını belirtiyor.
Türkiye’nin kültürel miras politikası yalnızca eserleri geri almakla sınırlı kalmıyor. Yetkililer, geçmişte Türkiye’ye yasa dışı yollarla getirilen eserlerin de ait oldukları ülkelere iade edildiğini vurguluyor. Bu yaklaşım, uluslararası kültürel iş birliğini güçlendiren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Öte yandan Türkiye, özellikle Osmanlı döneminde yurt dışına götürülen eserler için de girişimlerini sürdürüyor. Fransa’daki Louvre Müzesi’nde sergilenen İznik çinileri ve Berlin’de bulunan bazı eserler için iade süreçleri devam ediyor. Uzmanlara göre diplomasi, bilim ve yapay zekanın birlikte kullanıldığı bu yeni model sayesinde önümüzdeki yıllarda daha fazla eserin ait olduğu topraklara geri dönmesi bekleniyor. (Kaynak: u.afp.com)